ભાગ-5 (સંઘની કારોબારી ) ની શરૂઆત થાય છે, જેમાં રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ ના ખૂબ જ મહત્વના અનુચ્છેદો (અનુચ્છેદ 52 થી 73) ની ઐતિહાસિક માહિતી છે.

તમારી પોલીસ કોન્સ્ટેબલ અને PSI ની પરીક્ષા માટે સીધા પૂછાઈ શકે તેવા ટોપ 32 નવા પ્રશ્નો :

🇮🇳 ભાગ ૫: સંઘ (રાષ્ટ્રપતિ – અનુચ્છેદ 52 થી 62)

1. ભારતના બંધારણના કયા ભાગમાં ‘સંઘ’ (The Union) ની કારોબારીની જોગવાઈઓ દર્શાવવામાં આવી છે?

(A) ભાગ-3

(B) ભાગ-4

(C) ભાગ-5

(D) ભાગ-6

• સાચો જવાબ: (C) ભાગ-5

2. ‘ભારતના એક રાષ્ટ્રપતિ રહેશે’, આ જોગવાઈ બંધારણના કયા અનુચ્છેદમાં કરવામાં આવી છે?

(A) અનુચ્છેદ 51

(B) અનુચ્છેદ 52

(C) અનુચ્છેદ 54

(D) અનુચ્છેદ 61

• સાચો જવાબ: (B) અનુચ્છેદ 52
• 🔥 સ્માર્ટ ટ્રીક: 5 અને 2 = 7 (સાથ). દેશનો પહેલો નાગરિક જે આખા દેશને ‘સાથ’ લઈને ચાલે એટલે રાષ્ટ્રપતિ!

3. સંઘની ‘કારોબારી સત્તા’ (Executive Power of the Union) કોનામાં નિહિત (આધીન) રહેશે?

(A) વડાપ્રધાન

(B) રાષ્ટ્રપતિ

(C) સંસદ

(D) સુપ્રીમ કોર્ટ

• સાચો જવાબ: (B) રાષ્ટ્રપતિ (અનુચ્છેદ 53 મુજબ)

4. રાષ્ટ્રપતિ દેશનાં સશસ્ત્ર દળો (Army, Navy, Air Force) ના ‘સર્વોચ્ચ કમાન્ડર’ (Supreme Commander) રહેશે, આ જોગવાઈ કયા અનુચ્છેદમાં છે?

(A) 52

(B) 53(2)

(C) 54

(D) 55

• સાચો જવાબ: (B) અનુચ્છેદ 53(2)

5. રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટેના ‘નિર્વાચક ગણ’ (Electoral College) માં કોનો સમાવેશ થાય છે? (અનુચ્છેદ 54)

(A) માત્ર લોકસભાના સભ્યો

(B) સંસદના બંને ગૃહોના અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓના ચૂંટાયેલા સભ્યો

(C) માત્ર વિધાનસભાઓના સભ્યો

(D) તમામ નાગરિકો

• સાચો જવાબ: (B) સંસદના બંને ગૃહોના અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓના ચૂંટાયેલા (Elected) સભ્યો
• 🔥 સ્માર્ટ ટ્રીક: રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં ‘નિમાયેલા’ (Nominated) અને વિધાનપરિષદના સભ્યો ક્યારેય વોટ નાખી શકે નહીં, માત્ર ‘ચૂંટાયેલા’ જ મત આપી શકે.

6. રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી કઈ મતદાન પદ્ધતિથી થાય છે? (અનુચ્છેદ 55)

(A) પ્રત્યક્ષ ચૂંટણી

(B) એકલ સંક્રમણીય મત દ્વારા સપ્રમાણ પ્રતિનિધિત્વની પદ્ધતિ અને છૂપું મતદાન

(C) ખુલ્લું મતદાન

(D) ફર્સ્ટ પાસ્ટ ધ પોસ્ટ

• સાચો જવાબ: (B) એકલ સંક્રમણીય મત દ્વારા સપ્રમાણ પ્રતિનિધિત્વની પદ્ધતિ અને છૂપું મતદાન (Single Transferable Vote)

7. રાષ્ટ્રપતિ પોતાના હોદ્દાની મુદત (5 વર્ષ) દરમિયાન પોતાનું ‘રાજીનામું’ કોને ઉદ્દેશીને આપી શકે છે?

(A) મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI)

(B) વડાપ્રધાન

(C) ઉપરાષ્ટ્રપતિ

(D) લોકસભા અધ્યક્ષ

• સાચો જવાબ: (C) ઉપરાષ્ટ્રપતિ (અનુચ્છેદ 56-1ક)

8. ઉપરાષ્ટ્રપતિ રાષ્ટ્રપતિના રાજીનામાની જાણ તાત્કાલિક કોને કરશે? (અનુચ્છેદ 56-2)

(A) વડાપ્રધાનને

(B) લોકસભાના અધ્યક્ષને (સ્પીકરને)

(C) સુપ્રીમ કોર્ટને

(D) મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને

• સાચો જવાબ: (B) લોકસભાના અધ્યક્ષને (સ્પીકરને)

9. ભારતમાં કોઈપણ વ્યક્તિ કેટલી વાર રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાઈ શકે છે? (પુનઃચૂંટણીની પાત્રતા – અનુચ્છેદ 57)

(A) માત્ર 1 વાર

(B) માત્ર 2 વાર

(C) ગમે તેટલી વાર

(D) 3 વાર

• સાચો જવાબ: (C) ગમે તેટલી વાર (કોઈ મર્યાદા નથી)

10. રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાવા માટેની લાયકાતો કયા અનુચ્છેદમાં દર્શાવેલ છે?

(A) અનુચ્છેદ 56

(B) અનુચ્છેદ 57

(C) અનુચ્છેદ 58

(D) અનુચ્છેદ 59

• સાચો જવાબ: (C) અનુચ્છેદ 58

11. રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે વ્યક્તિની ઉંમર ઓછામાં ઓછી કેટલી હોવી જોઈએ?

(A) 25 વર્ષ

(B) 30 વર્ષ

(C) 35 વર્ષ

(D) 40 વર્ષ

• સાચો જવાબ: (C) 35 વર્ષ પૂરા કરેલા હોવા જોઈએ

12. રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે વ્યક્તિ કયા ગૃહનો સભ્ય તરીકે ચૂંટાવાની લાયકાત ધરાવતો હોવો જોઈએ?

(A) રાજ્યસભા

(B) લોકસભા

(C) વિધાનપરિષદ

(D) કોઈ નહિ

• સાચો જવાબ: (B) લોકસભાનો સભ્ય (અનુચ્છેદ 58-1ગ)

13. રાષ્ટ્રપતિને હોદ્દા પર બેસતા પહેલા શપથ (Oath) કોણ લેવડાવે છે?

(A) ઉપરાષ્ટ્રપતિ

(B) ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (અથવા સિનિયર ન્યાયાધીશ)

(C) વડાપ્રધાન

(D) લોકસભા અધ્યક્ષ

• સાચો જવાબ: (B) ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) – અનુચ્છેદ 60 મુજબ

14. રાષ્ટ્રપતિને તેમના હોદ્દા પરથી હટાવવા માટેની ‘મહાભિયોગ’ (Impeachment) ની કાર્યરીતિ કયા અનુચ્છેદમાં છે?

(A) અનુચ્છેદ 61

(B) અનુચ્છેદ 62

(C) અનુચ્છેદ 72

(D) અનુચ્છેદ 74

• સાચો જવાબ: (A) અનુચ્છેદ 61
• 🔥 સ્માર્ટ ટ્રીક: 6 અને 1 (છક્કો મારીને 1 જ વારમાં રાષ્ટ્રપતિને મેદાનની બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા એટલે 61 – મહાભિયોગ).

15. રાષ્ટ્રપતિ સામે મહાભિયોગનો પ્રસ્તાવ માત્ર કયા કારણોસર લાવી શકાય છે?

(A) ગેરવર્તણૂક

(B) અક્ષમતા

(C) બંધારણનો ભંગ (Violation of the Constitution)

(D) ભ્રષ્ટાચાર

• સાચો જવાબ: (C) બંધારણનો ભંગ

16. રાષ્ટ્રપતિ સામે મહાભિયોગનો ઠરાવ સંસદના કયા ગૃહમાં લાવી શકાય છે?

(A) માત્ર લોકસભા

(B) માત્ર રાજ્યસભા

(C) બંને ગૃહોની સંયુક્ત બેઠકમાં

(D) સંસદના ગમે તે ગૃહમાં

• સાચો જવાબ: (D) સંસદના ગમે તે ગૃહમાં (લોકસભા અથવા રાજ્યસભા)

17. મહાભિયોગનો ઠરાવ રજૂ કરવા માટે રાષ્ટ્રપતિને ઓછામાં ઓછા કેટલા દિવસની લેખિત નોટિસ આપવી ફરજિયાત છે?

(A) 7 દિવસ

(B) 14 દિવસ

(C) 21 દિવસ

(D) 30 દિવસ

• સાચો જવાબ: (B) 14 દિવસ (ગૃહના 1/4 સભ્યોની સહી સાથે)

18. મહાભિયોગનો ઠરાવ પસાર કરવા માટે સંસદના ગૃહમાં કેટલી બહુમતી અનિવાર્ય છે?

(A) સાદી બહુમતી

(B) ગૃહની કુલ સભ્યસંખ્યાની બે-તૃતીયાંશ (2/3) બહુમતી

(C) હાજર અને મત આપનારની 2/3 બહુમતી

(D) 50% બહુમતી

• સાચો જવાબ: (B) ગૃહની કુલ સભ્યસંખ્યાની બે-તૃતીયાંશ (2/3) વિશેષ બહુમતી

19. રાષ્ટ્રપતિના મૃત્યુ, રાજીનામા કે દૂર કરાવાને કારણે હોદ્દાની ખાલી પડેલી જગ્યા ભરવા માટે ચૂંટણી કેટલા સમયમાં કરી લેવી જોઈએ? (અનુ. 62)

(A) 3 મહિનાની અંદર

(B) 6 મહિનાની અંદર

(C) 1 વર્ષની અંદર

(D) કોઈ મર્યાદા નથી

• સાચો જવાબ: (B) ખાલી પડ્યા તારીખથી 6 મહિનાની અંદર

🏛️ ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને અન્ય સત્તાઓ (અનુચ્છેદ 63 થી 73)

20. ‘ભારતના એક ઉપરાષ્ટ્રપતિ રહેશે’ આ જોગવાઈ કયા અનુચ્છેદમાં છે?

(A) અનુચ્છેદ 61

(B) અનુચ્છેદ 62

(C) અનુચ્છેદ 63

(D) અનુચ્છેદ 64

• સાચો જવાબ: (C) અનુચ્છેદ 63
• 🔥 સ્માર્ટ ટ્રીક: 6 માંથી 3 જાય તો 3 (દેશમાં રાષ્ટ્રપતિ પછી બીજો નંબર ઉપરાષ્ટ્રપતિનો છે, 63 યાદ રાખવું).

21. હોદ્દાની રૂએ (Ex-officio) રાજ્યસભાના સભાપતિ (Chairman of Council of States) કોણ હોય છે?

(A) વડાપ્રધાન

(B) રાષ્ટ્રપતિ

(C) લોકસભા અધ્યક્ષ

(D) ઉપરાષ્ટ્રપતિ

• સાચો જવાબ: (D) ઉપરાષ્ટ્રપતિ (અનુચ્છેદ 64 મુજબ)

22. રાષ્ટ્રપતિની ગેરહાજરીમાં તેમના કાર્યો કોણ સંભાળે છે? (અનુચ્છેદ 65)

(A) મુખ્ય ન્યાયાધીશ

(B) ઉપરાષ્ટ્રપતિ

(C) વડાપ્રધાન

(D) ગૃહમંત્રી

• સાચો જવાબ: (B) ઉપરાષ્ટ્રપતિ

23. ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટેના ‘નિર્વાચક ગણ’ માં કોનો સમાવેશ થાય છે? (અનુચ્છેદ 66)

(A) માત્ર ચૂંટાયેલા સભ્યો

(B) સંસદના બંને ગૃહોના તમામ સભ્યો (ચૂંટાયેલા + નિમાયેલા)

(C) વિધાનસભાઓના સભ્યો

(D) તમામ નાગરિકો

• સાચો જવાબ: (B) સંસદના બંને ગૃહોના તમામ સભ્યો
• 🔥 સ્માર્ટ ટ્રીક: રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં ધારાસભ્યો (MLA) વોટ આપે છે, પણ ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં માત્ર સંસદના (MP) જ વોટ આપે છે.

24. ઉપરાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે ઓછામાં ઓછી 35 વર્ષની ઉંમર ઉપરાંત તે કયા ગૃહનો સભ્ય બનવા લાયક હોવા જોઈએ?

(A) લોકસભા

(B) રાજ્યસભા

(C) વિધાનપરિષદ

(D) કોઈ લાયકાત નહિ

• સાચો જવાબ: (B) રાજ્યસભાનો સભ્ય બનવા લાયક (અનુચ્છેદ 66-3)

25. ઉપરાષ્ટ્રપતિના હોદ્દાની મુદત કેટલી હોય છે?

(A) 6 વર્ષ

(B) 5 વર્ષ

(C) 4 વર્ષ

(D) આજીવન

• સાચો જવાબ: (B) 5 વર્ષ (અનુચ્છેદ 67)

26. ઉપરાષ્ટ્રપતિ પોતાનું રાજીનામું કોને આપે છે?

(A) સુપ્રીમ કોર્ટને

(B) રાજ્યસભાના ઉપસભાપતિને

(C) રાષ્ટ્રપતિને

(D) લોકસભા અધ્યક્ષને

• સાચો જવાબ: (C) રાષ્ટ્રપતિને (અનુચ્છેદ 67-ક)

27. ઉપરાષ્ટ્રપતિને તેમના પદ પરથી હટાવવાનો ઠરાવ માત્ર કયા ગૃહમાં રજૂ થઈ શકે?

(A) માત્ર લોકસભામાં

(B) માત્ર રાજ્યસભામાં

(C) બંનેમાં

(D) સુપ્રીમ કોર્ટમાં

• સાચો જવાબ: (B) માત્ર રાજ્યસભામાં (અનુચ્છેદ 67-ખ)
• સમજૂતી: કારણ કે તેઓ રાજ્યસભાના સભાપતિ છે, એટલે ઠરાવ ત્યાં જ શરૂ થાય અને પછી લોકસભાની સંમતિ જોઈએ.

28. ઉપરાષ્ટ્રપતિને પદ અને ગુપ્તતાના શપથ (Oath) કોણ લેવડાવે છે?

(A) મુખ્ય ન્યાયાધીશ

(B) રાષ્ટ્રપતિ અથવા તેમના દ્વારા નિમાયેલ વ્યક્તિ

(C) સ્પીકર

(D) વડાપ્રધાન

• સાચો જવાબ: (B) રાષ્ટ્રપતિ અથવા તેમના દ્વારા નિમાયેલ વ્યક્તિ (અનુચ્છેદ 69)

29. રાષ્ટ્રપતિ અથવા ઉપરાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી અંગે ઉભા થયેલા તમામ વિવાદોની તપાસ અને નિર્ણય કરવાની સત્તા માત્ર કોની પાસે છે?

(A) ચૂંટણી પંચ

(B) સંસદ

(C) ઉચ્ચતમ ન્યાયાલય (Supreme Court)

(D) કાયદા મંત્રાલય

• સાચો જવાબ: (C) ઉચ્ચતમ ન્યાયાલય (અનુચ્છેદ 71)

30. રાષ્ટ્રપતિની ‘ક્ષમાદાન’ (Pardon) આપવાની કે સજા ઓછી/માફ કરવાની સત્તા કયા અનુચ્છેદમાં છે?

(A) અનુચ્છેદ 70

(B) અનુચ્છેદ 71

(C) અનુચ્છેદ 72

(D) અનુચ્છેદ 73

• સાચો જવાબ: (C) અનુચ્છેદ 72
• 🔥 સ્માર્ટ ટ્રીક: 72 = સાથ દો (7=સાથ, 2=દો). ગુનેગારને નવું જીવન જીવવા માટે ‘સાથ દો’ (માફી આપો) એટલે અનુચ્છેદ 72.

31. કોર્ટ-માર્શલ (લશ્કરી ન્યાયાલય) દ્વારા અપાયેલી સજા માફ કરવાની સત્તા કોની પાસે છે?

(A) સંરક્ષણ મંત્રી

(B) સુપ્રીમ કોર્ટ

(C) રાષ્ટ્રપતિ

(D) રાજ્યપાલ

• સાચો જવાબ: (C) રાષ્ટ્રપતિ (અનુચ્છેદ 72-1ક)

32. શું રાજ્યપાલ ફાંસીની સજા (Death sentence) સંપૂર્ણપણે માફ કરી શકે છે?

(A) હા, પોતાના રાજ્યમાં

(B) હા, રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરીથી

(C) ના, ફાંસી માફ કરવાની સત્તા માત્ર રાષ્ટ્રપતિ પાસે જ છે

(D) હા, જો કેબિનેટ મંજૂરી આપે તો

• સાચો જવાબ: (C) ના, ફાંસીની સજા સંપૂર્ણપણે માફ કરવાની સત્તા માત્ર રાષ્ટ્રપતિ પાસે જ છે (અનુચ્છેદ 72).

આ 32 પ્રશ્નો રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિની કામગીરી અને મહાભિયોગ સમજવા માટે સૌથી બેસ્ટ છે! જો તમારે 45 થી આગળના પેજના પ્રશ્નોની જરૂર હોય તો કહેજો.